فضایل ماه رمضان
بسم الله الرحمن الرحيم
نحمده و نصلي علي رسوله الكريم حامداً و مصليا و مسلما
بعد از حمد و ستايش خداوند متعال و درود و سلام بر رسول اكرم (ص) احاديثي چند دربارة ماه مبارك رمضان بيان ميشود .
رسول خدا(ص) كه ماية رحمت عالميان است ، براي مسلمانان در هر بخشي از زندگي ، فضايل و تشويقهايي بيان فرمودهاند و هيچ چيزي را فروگذار نكردهاند . حق تقدير و سپاس از اين احسانات ، در واقع اين بود كه با عمل بر آنها حتي تا سر حد جان دادن ، پيش ميرفتيم . ولي متاسفانه ! بر ضعفهاي عملي و بيرغبتيهاي ديني ما ، روز به روز افزوده ميشود ، به طوري كه عمل كردن به جاي خود ، توجه و التفات به سوي آنها را نيز از دست دادهايم و غفلت به حدي همگاني شده كه تعداد اندكي از مردم از آنها علم و آگاهي دارند .
هدف از نگاشتن اين مختصر آن است كه دوستان مومن و مسلمان در اوايل ماه مبارك رمضان ، اين مختصر را مطالعه فرموده ، بعيد نيست كه رحمت الهي به بركت فرمودههاي پيامبر ، به ما توفيق دهد تا قدر و منزلت واقعي ماه مبارك رمضان را درك كرده ، به سوي بركات آن توجه نماييم ، به طوري كه عامل افزايش اعمال نيك و كاهش اعمال بد شود . انشاء الله .
ماه مبارك رمضان براي مسلمانان انعام و احسان بزرگي از جانب خداوند متعال است . اما زماني كه قدر و منزلت آن به جاي آورده شود وگرنه براي محرومان ، جز نام آن ، ديگر چيزي باقي نخواهد ماند .
در حديثي وارد است : « اگر براي مردم حقيقت رمضان معلوم شود ، اُمت من اين آرزو را خواهند كرد كه تمام سال رمضان باشد .»
در حديث ديگري آمده كه روزة ماه رمضان و روزة سه روز از هر ماه ، وساوس و اضطرابهاي قلبي را از بين خواهد برد .
از رسول اكرم (ص) در مورد فضايل ماه مبارك رمضان هزاران روايت بيان شده است كه پرداختن به همه آنها ممكن نيست و فقط به تعداد محدودي از احاديث شريف بسنده خواهيم كرد انشاء الله كه مفيد و مثمر ثمر واقع شوند .
در بيان فضايل ماه رمضان :
عن سلمان قال : خطبنا رسول الله - صلى الله عليه وسلم - فى آخر يوم من شعبان فقال : يا أيها الناس قد أظلكم شهر عظيم شهر مبارك فيه ليلة خير من ألف شهر جعل الله صيامه فريضة وقيام ليله تطوعا ، من تقرب فيه بخصلة من الخير ، كان كمن أدى فريضة فيما سواه وهو شهر الصبر ، والصبر ثوابه الجنة ، وشهر المواساة ، وشهر يزاد فيه رزق المؤمن ، من فطر فيه صائما كان له مغفرة لذنوبه ، وعتق رقبته من النار ، وكان له مثل أجره من غير أن ينقص من أجره شىء ، قلنا : يا رسول الله ليس كلنا يجد ما يفطر الصائم ، فقال رسول الله - صلى الله عليه وسلم - : يعطى الله هذا الثواب من فطر صائما على مذقة لبن أو تمرة أو شربة ماء ، ومن أشبع صائما سقاه الله من حوضى شربة لا يظمأ بعدها حتى يدخل الجنة ، وهو شهر أوله رحمة وأوسطه مغفرة وآخره عتق من النار فاستكثروا فيه من أربع خصال : خصلتين ترضون بهما ربكم ، وخصلتين لا غنى بكم عنهما ، فأما الخصلتان اللتان ترضون بهما ربكم شهادة أن لا إله إلا الله وتستغفرونه ، وأما اللتان لا غنى بكم عنهما فتسألون الله الجنة وتتعوذون به من النار و من سقي صائماً سقاه الله ُ من حوضي شربةً لايظلمأُ حتي يدخُلَ الجنَّةَ . ( رواه ابن خزيمه(رض))
حضرت سلمان فارسي (ع) روايت مكي كند كه رسول اكرم- صلي الله عليه و سلم - ضمن ايراد خطبهاي در آخرين روز از شعبان فرمودند : « ماه بزرگي به سراغ شما مي آيد ، ماه بسيار با بركتي است . شبي در آن هست (شب قدر) كه از هزار ماه بهتر است خداوند متعال روزة آن را فرض كرده و قيام شب آن را ( نماز تراويح) وسيلة ثواب قرار داده هر كس در اين ماه به وسيلة عمل خير به خدا تقرب جويد ، مانند اين است كه در غير رمضان يك فرض ادا كرده و هر كس در اين ماه يك فرض را ادا كند ، مانند اين است كه در غير رمضان هفتاد فرض ادا كرده است ، اين ماه ، ماه صبر است و پاداش صبر ، بهشت است . اين ماه ، ماه مواسات و غمخواري است . در اين ماه به رزق مومن افزوده ميشود هر كس به روزهداري افطار دهد ، گناهان او عفو و از آتش دوزخ آزاد ميشود و همان قدر ثواب كه به آن شخص روزهدار ميرسد ، به او نيز خواهد رسيد بدون اين كه از ثواب روزهدار كاسته شود .»
صحابه عرض كردند : يا رسول الله ! همه ما توان اين كار را نداريم كه به روزهداري افطار بدهيم . آن حضرت فرمودند : « لازم نيست كه افطار به اندازة پري شكم باشد ، خداوند متعال به يك دانة خرما و يا يك جرعة آب و يا يك جرعة شير هم اين ثواب را ميدهد . اين ماه ، ماهي است كه قسمت اول آن باعث نزول رحمت الهي و قسمت دوم آن باعث مغفرت و قسمت آخر آن باعث آزادي از آتش دوزخ خواهد شد . هر كس در اين ماه بر خادم و غلام خود آساني كند و او را در زحمت قرار ندهد . خداوند متعال او را مغفرت كرده ، از اتش دوزخ آزاد ميفرمايد .
چهار عمل را در اين ماه بسيار انجام دهيد : دو عمل براي رضاي خدا و دو عمل ديگر .كه چارهاي از انجام آنها نداريد . دو عمل اول كه پروردگار خود را به وسيلة آنها خشنود ميكنيد ، كثرت ورد كلمه طيبه ( لا اله الا الله) و استغفار ( استغفر الله) است . و دو عمل ديگر : يكي اين است كه بهشت را از خداوند طلب كنيد و از آتش دوزخ به وي پناه بخواهيد . هر كس روزهداري را آب بنوشاند ، خداوند متعال در روز قيامت از حوض من ، او را چنان آبي مينوشاند كه تا زمان وارد شدن به بهشت تشنه نخواهد شد »
در روايت ديگري آمده است ، رسول اكرم – صلي الله عليه و آله و سلم – فرمودند : «هر كس از مال حلال در ماه رمضان به روزهداري افطار دهد ، فرشتگان در شبهاي رمضان براي او دعاي رحمت ميكنند و در شب قدر حضرت جبرئيل امين – عليه السلام – با وي مصافحه ميكند ( و نشاني آن اين است كه ) در دل او رقّت پيدا شده و از چشمهايش اشك جاري ميشود ».
پنج خصلت اين امت
عن أبي هريرة قال، قال رسول الله صلى الله عليه وسلم " أعطيت أمتي خمس خصال في رمضان لم تعطهن أمة قبلها خلوف فم الصائم أطيب عند الله من ريح المسك وتستغفر لهم الملائكة حتى يفطروا ويزين الله لهم كل يوم جنته ثم يقول يوشك عبادي الصائمون أن يلقوا عنهم المؤنة والأذى ثم يصيرون إليك وتصفد فيه مردة الشياطين فلا يخلصون إلى ما كانوا يخلصون إليه في غيره ويغفر لهم آخر ليلة" قيل يا رسول الله أهي ليلة القدر قال "لا ولكن العامل إنما يوفى أجره إذا انقضى عمله". ( رواه احمد و البزار و البيهقي و رواه ابوالشيخ ابن حبان )
ابوهريره رضي الله عنه – از رسول خدا – صلي الله عليه و آله و سلم – نقل كرده كه فرمودند : « به امت من درباره ماه مبارك رمضان پنج امتياز داده شده كه به امتهاي پيشين داده نشده است :
1- بوي بد دهان آنها در رمضان نزد خداوند متعال از مُشك هم پسنديدهتر است .
2- حتي ماهيها در دريا تا وقت افطار براي آنها دعا ميكنند .
3- بهشت هر روز براي آنها آراسته ميشود و سپس خداوند خطاب به بهشت مي گويد : « به زودي بندگان نيك من مشقات و مشكلات دنيا را پشت سر گذاشته به سوي تو خواهند آمد . »
4- شياطين متمرّد و گردنكش با زنجير بسته ميشوند تا روزهداران را در اين ماه به سوي گناهاني كه در ساير ماهها وادار مي كردند ، سوق ندهند .
5- در آخرين شب ماه رمضان ، روزه داران مورد مغفرت قرار مي گيرند . صحابه عرض كردند : « اين شب مغفرت ، شب قدر است ؟ » آن حضرت فرمودند : « خير ، بلكه ضابطه و عرف چنين است كه پس از آنكه كارگر ، كارش را تمام كند ، مزدش به او داده شود . »
محرومان از رحمت خداوند :
عن كعب بن عجرة قال : قال رسول الله صلى الله عليه و سلم : احضروا المنبر فحضرنا فلما ارتقى درجة قال : آمين فلما ارتقى الدرجة الثانية قال : آمين فلما ارتقى الدرجة الثالثة قال : آمين
فلما نزل قلنا يا رسول الله لقد سمعنا منك اليوم شيئا ما كنا نسمعه قال : إن جبريل عليه الصلاة و السلام عرض لي فقال : بعدا لمن أدرك رمضان فلم يغفر له قلت آمين فلما رقيت الثانية قال بعدا لمن ذكرت عنده فلم يصلي عليك قلت آمين فلما رقيت الثالثة قال بعدا لمن أدرك أبواه الكبر عنده فلم يدخلاه الجنة قلت آمين
حضرت كعب بن عجرة – رضي الله عنه – مي گويد : يك بار رسول اكرم – صلي الله عليه و سلم – فرمودند : « نزديك منبر بياييد » ما نزديك آمديم . هنگامي كه آن حضرت صلي الله عليه و اله و سلم بر پلة اول آن ، قدم گذاشتند ، فرمودند : «آمين» و چون بر پلة دوم قدم گذاشتند باز هم فرمودند «آمين» وقتي بر پلة سوم قدم گذاشتند ، بار سوم نيز فرمودند : «آمين» هنگامي كه از منبر پايين آمدند و از خطبه فارغ شدند ، عرض كرديم : امروز وقت بالا رفتن بر منبر از شما كلامي شنيديم كه تا به حال نشنيده بوديم ؟ آن حضرت فرمودند : « در آن لحظه ، جبرئيل جلوي من آمد و چون بر پلة اول قدم گذاشتم اظهار داشت : هلاك و نابود باد آن شخصي كه ماه رمضان را دريافت و مورد مغفرت قرار نگرفت ! » گفتم : «آمين» و چون بر پلة دوم قدم نهادم او گفت : « هلاك و نابود باد آن شخصي كه نام تو ذكر شود و بر تو درود (صلوات) نفرستد ! » گفتم : «آمين» و چون بر پلة سوم قدم گذاشتم ، او گفت : « هلاك و نابود باد آن شخصي كه پدر و مادر او يا يكي از آن دو در حالت پيري و سالخوردگي باشند و او به وسيلة خدمت به آنها وارد بهشت نشود ! » گفتم : «آمين»
قال رسول الله - صلى الله عليه وسلم - (إن الله تبارك وتعالى عتقاء في كل يوم وليلة وإن لكل مسلم في كل يوم وليلة دعوة مستجابة) صحيح البزار.
…ومعنى في كل يوم وليلة: أي في رمضان.
رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمودند : « در هر شب و روزي از رمضان زندانيهاي خداوند از آتش دوزخ آزاد ميشوند و در هر شبانهروز يك دعا از هر مسلمان حتماً قبول ميشود . »
عَن أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ « قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةٌ لَا تُرَدُّ دَعْوَتُهُمْ الصَّائِمُ حَتَّى يُفْطِرَ وَالْإِمَامُ الْعَادِلُ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ يَرْفَعُهَا اللَّهُ فَوْقَ الْغَمَامِ وَيَفْتَحُ لَهَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ وَيَقُولُ الرَّبُّ وَعِزَّتِي لَأَنْصُرَنَّكِ وَلَوْ بَعْدَ حِينٍ » (رواه احمد و الترمذي و حسنه و ابن خزيمه و ابن حبان في صحيحيهما )
رسول اكرم – صلي اله عليه و آله و سلم – فرمودند : « دعاي سه نفر رد نميشود : اول دعاي روزهدار در وقت افطار ، دوم دعاي پادشاه و حاكم عادل ، سوم دعاي مظلوم كه خداوند آن را بر بالاي ابرها ميبرد و دروازههاي اسمان براي آن باز ميشوند و خداوند اعلام مي كند : «سوگند به عزت و جلالم ! كه تو را حتماً ياري و كمك خواهم كرد ؛ اگر چه به طور مصلحت در اين كار تاخير هم بشود »
در يك روايت مذكور است : خداوند متعال در ماه رمضان به فرشتگاني كه حاملان عرشاند دستور ميدهد كه عبادات خود را ترك كنيد و به دعاي روزهداران آمين گوييد . در بسياري از روايات ، مستجاب شدن دعا در رمضان بيان شده است . ترديدي نيست كه وقتي خداوند وعده مي نمايد و رسول خدا آن را نقل مي كند ، بر آن وعده حتماً عمل ميشود .
البته با وجود اين ، بعضي از مردم ، براي كار خاصي دعا ميكنند ولي آن كار انجام نميشود . در اين صورت نبايد تصور كنيم كه دعا قبول نشده ، بلكه مفهوم قبول شدن دعا را بايد بدانيم .
رسول خدا – صلي الله عليه و آله و سلم – فرمودند : « هنگاميكه مسلمان دعا مي كند ، به شرطي كه دعاي قطع رحم و يا گناهي نباشد ، از بارگاه خداوند متعال يكي از سه چيز حتماً به او خواهد رسيد . يا همان مقصودي كه براي آن دعا كرده ، برآورده ميشود و يا در عوض آن ، بلا و مصيبتي از او دفع ميگردد و يا آن دعا ، براي آخرت او ذخيره ميگردد و به اندازة آن ، در دفتر اعمال او ثواب نوشته خواهد شد »
در اينجا ذكر چند مورد لازم است :
بايد به عبادات خود توجه بيشتري داشته باشيم و بنگريم كه در اين ماه مبارك چقدر به عبادات فرضي و نفلي و قرائت قرآن كريم اهتمام ميكنيم . در باب اهتمام به فرايض ، افرادي هستند كه بعد از سحر مي خوابند ، اغلب نماز صبح آنها قضا ميشود و يا حداقل جماعت را از دست ميدهند . گويا شُكر و سپاس خوردن سحر ، اينمگونه ادا ميشود كه مهمترين فرض خدا ، يا به طور كلي قضا و يا حداقل به صورت ناقص ادا ميشود . در حالي كه رسول اكرم (ص) فرمودند : «كساني كه نزديك مسجد هستند نماز انها بدون مسجد ادا نميشود . » در « مظاهر حق » آمده است : « هر كس بدون عذر ، نماز را با جماعت نخواند ، فرض از عهدهاش ساقط ميشود ولي ثواب نماز به وي نميرسد » همچنين جماعت نماز مغرب ، اغلب فداي افطار ميشود و لا اقل ركعت اول و يا تكبير اول كه حتما قضا ميشود و بسياري از مردم نماز عشاء را از ترس اداي تراويح در خانهها ميخوانند .
متاسفانه در اين ماه براي انجام يك فرض (روزه گرفتن) ، سه فرض را از دست ميدهيم .
جماعت ظهر در خواب نيمروزي و نماز عصر هم در فكر تهيه و تدارك وسايل و مواد براي افطار از بين ميرود و اين چيزي است كه با تجربه آن را مشاهده كرده و مي كنيم و اميدواريم كه به ياري خداوند متعال ، انشاء الله مومنان در رفع اين نواقص و عيوب بزرگ كوشا باشند .
منبع : فضایل اعمال
با توكل بر خداوند منان شروع كرديم و امید است با نظرات سازنده خود ما را در ارائه مطالب مفید دیگر ارشاد فرمایید . با تشکر - امیری